คุณค่าสารอาหารและประโยชน์ของส้ม (Orange)

คุณค่าสารอาหารและประโยชน์ของส้ม (Orange)
คุณค่าสารอาหารและประโยชน์ของส้ม (Orange)

ส้ม (Orange)

ชื่อ : ส้มชื่อ

ภาษาอังกฤษ : Orange

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Citrus

ส้ม เป็น ผลไม้ชนิดหนึ่งที่ปลูกกันได้ในทั่วโลก มีหลากหลายสายพันธุ์มากมาย โดยส่วนมากจะนำผลมาทานได้เกือบทุกสายพันธุ์  เป็นผลไม้ชนิดเดียวที่ใช้ชื่อเรียกชื่อเดียวกับสีในภาษาอังกฤษ คือ  Orange  ซึ่งมีการบัญญัติคำนี้เรียกกันมาตั้งแต่ในปี คริสต์ศตวรรษที่ 16 เป็นต้นมา  โดยในภายหลังจึงมีคำเรียกเฉดสีส้มที่นิยมใช้ เกิดขึ้นมาอีกหนึ่งคำคือคำว่า แทงเจอร์รีน (Tangerine) แต่ก็ไม่มีข้อมูลที่แน่นอนว่าเริ่มใช้ตั้งแต่เมื่อไหร่

คำว่า “Orange” ที่แปลว่าส้มในภาษาอังกฤษ มีรากมาจากคำภาษาสันสกฤต Naranga ที่แปลว่า “ซ่อนกลิ่น” หรือ Perfume Within เนื่องจาก ในส้มจะมีกลิ่นที่หอมสมชื่น ชวนให้อยากกิน โดยเฉพาะดอกของต้นส้มจะมีสีขาวบริสุทธิ์จะให้กลิ่นที่หอมชวนให้น่าดมมาก ทำให้ดอกและผลของส้มจึงเป็นที่ชื่นชอบของใครหลายๆคน

ความเชื่อเกี่ยวกับส้ม

ชาวจีนและชาวตะวันตกต่างมีความเชื่อเกี่ยวกับส้มเหมือนกันว่า ส้มนั้นเป็นผลไม้มงคล และยังสัญลักษณ์แห่งความอุดมสมบูรณ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเจริญพันธุ์การมีลูกมีหลาน ส่วนดอกของส้มที่มีสีขาวบริสุทธิ์และมีกลิ่นหอม มักจะถูกนำไปใช้ในงานแต่งโดยนำดอกส้มมาเป็นของมงคลในงานสำหรับฝ่ายเจ้าสาว หมายถึง ความบริสุทธิ์ของเจ้าสาว และยังมีวลีที่เกิดขึ้นคือ “ To go gathering orange blossom” ซึ่งมีความหมายว่า การไปหาสู่ขอผู้หญิงมาเป็นภรรยา

นอกจากนี้ดอกของส้มยังเป็นสัญลักษณ์แห่งความรักของพ่อแม่พี่น้องและผองเพื่อนอีกด้วย นอกจากนี้ยังมีความเชื่อเกี่ยวกับส้มของชาวจีนอีกว่า หากปลูกต้นส้มจี๊ดลงกระถางไว้เป็นคู่หน้าบ้านแล้ว หากต้นส้มบ้านใดออกลูกติดผลขึ้นมาก็จะเชื่อว่าบ้านนั้นจะมีความอุดมสมบรูณ์  คล้ายกับความเชื่อในการปลูกต้นโป๊ยเซียนในสมัยก่อน

ประวัติความเป็นมาของส้ม

การปลูกส้มมีมานานตั้งแต่สมัยโบราณ นานหลายพันปีแล้ว  ส้มเป็นพันธุ์ไม้ในสกุลซิตรัส (Citras)  เป็นพืชที่มีถิ่นกำเนิดในเขตร้อน และเขตกึ่งร้อนของทวีปเอเชียและกลุ่มเกาะมลายู โดยสามารถแบ่งพืชตระกูลส้มออกเป็นประเภทใหญ่ๆ ได้  6 ชนิด คือ ส้ม (Orange) ส้มเขียวหวาน (Mandarin หรือ Tangerines) ส้มโอ (Pomelo) เกรฟฟรุ๊ต (Grapefruits) มะนาว (Lemon or Lime) และมะงั่ว (Citron) โดยส่วนมากมักมีการสับสนระหว่างกลุ่มของส้มและส้มเขียวหวาน สามารถอธิบายความแตกต่างได้ คือ ส้มเขียวหวาน (Mandarin หรือ Tangerines) นั้นจะมีเปลือกล่อนทำให้สามารถปอกออกได้ง่ายกว่าส้ม (Orange) นักวิชาการด้านเกษตรของไทยมีการเรียกส้ม (Orange) เป็น “ส้มเกลี้ยง” ซึ่งอาจทำให้สับสนได้ เนื่องจากแท้จริงแล้วส้มเกลี้ยงเป็นเพียงสายพันธุ์ย่อยอย่างหนึ่งในตระกูลส้มเท่านั้น  จึงเรียกเพียงสั้นๆว่า “ส้ม” จึงจะถูกต้อง และในส่วนของส้มเขียวหวานจะเรียกแยกออกไปเลยให้เห็นความต่างคือ Mandarin หรือ Tangerines แต่ในกรณีที่ใช้คำว่าส้มในความหมายทั่วไป ก็อนุโลมให้หมายถึงทั้งส้มและส้มเขียวหวานได้เช่นกัน

นอกจากสกุลซิตรัส แล้ว ส้มยังมีชนิดที่มาจาก ไม้ในวงศ์ Rutaceae เช่น คัมควอท (Kumquat) หรือ “ส้มกินทั้งเปลือก” ซึ่งอยู่ในสกุลของ Fortunella sp. ส้มพันธุ์นี้ มีถิ่นกำเนิดจากในประเทศจีนแล้วแพร่หลายเข้าไปในญี่ปุ่น เกาหลี และไต้หวัน  คัมควอท คือ ส้มพันธุ์เล็กมีรูปทรงรี  ขนาดเล็กกว่าลูกปิงปองเล็กน้อย มีสีเหลืองทอง สามารถกินได้ทั้งเนื้อทั้งเปลือก รวมถึงชานด้วย โดยชื่อของส้มคัมควอทเพี้ยนมาจากภาษากวางตุ้งในคำว่า Camquit ชาวตะวันตกเพิ่งรู้จักส้มชนิดนี้ในศตวรรษที่ 17 เป็นพันธุ์ส้มที่สามารถดึงดูดความสนใจจากคนทั่วโลกได้เป็นอย่างดีเนื่องจากผลของส้มพันธุ์นี้มีรูปทรงสวยน่ารับประทาน อีกทั้งยังมีความแปลกกว่าส้มชนิดอื่นๆที่สามารถกินได้ทั้งลูกอีกด้วยนั้นเอง

ส้มเป็นพันธุ์ไม้ที่ค่อนข้างมีความหลากหลายทางพันธุกรรม มีทั้งการผสมในพันธุ์เดียวกัน ผสมข้ามสายพันธุ์กัน หรือแม้กะทั่งผสมข้ามสกุลก็ยังมีจึงเกิดการพันธุ์ผสมแบบ (Hybrid) กันมากมาย  เช่น ส้มจี๊ด อาจเป็นการไฮบริดของส้มเขียวหวานและคัมควอทหรือในส้มแทงจีโล (Tangelo) เป็นไฮบริดของส้มเขียวหวานและส้มโอ เป็นต้น นอกจากนี้ ส้มยังเป็นผลไม้ที่สามารถกลายพันธุ์ได้ง่ายมาก หากเปลี่ยนสภาพดินและอากาศ รสชาติและสีก็จะเปลี่ยนตามไปด้วย ซึ่งสามารถสรุปได้ก็คือ ส้มเป็นพืชที่มีการพัฒนาพันธุ์ไปได้หลากหลายมาก ยกตัวอย่างง่ายๆ ส้มเขียวหวานในเมืองไทย แต่เดิมมีแต่สายพันธุ์บางมดเท่านั้น แต่ในปัจจุบัน ส้มเขียวหวานมีด้วยกันมากมายหลากหลายสายพันธุ์ เช่น ส้มโชกุน ส้มฟรีมองต์ ส้มสีทอง ส้มสายน้ำผึ้ง เป็นต้น ถึงแม้ ส้ม จะเป็นไม่ที่มีหลากหลายสายพันธุ์แต่ ก็สามารถแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ๆ ได้คือ

1. ส้มชนิดที่มีรสหวาน (Sweet Orange) มีชื่อวิทยาศาสตร์คือ CitrasSinensisเช่น ส้มวาเลนเซีย ที่รู้จักในนามซันควิก ส้มนาเวล (Navels) ส้มเกลี้ยง และส้มเช้งของไทย เป็นต้น

2.ส้มชนิดที่มีรสเปรี้ยว หรือขม (Sour or Bitter Orange) ปัจจุบันมีปลูกน้อยมาก ส่วนใหญ่ใช้ทำแยมผิวส้ม (Marmalade) เท่านั้น

ประโยชน์จากส้ม

ส้มถือว่าเป็นผลไม้สุขภาพชนิดหนึ่ง ที่มีสรรพคุณและประโยชน์ที่ดีมากมาย โดยสามารถใช้ได้ทั้งเนื้อส้มและน้ำมันละเลยจากในส่วนของเปลือกส้ม เช่น

เนื้อส้ม มีสรรพคุณคือ

ช่วยให้เจริญอาหาร

มีวิตามินซีป้องกันโรคลักปิดลักเปิด 

รักษาเหงือก 

ซ่อมแซมเนื้อเยื่อที่สึกหรอในร่างกาย

เปลือกส้ม มีสรรพคุณคือ

เป็นยาบำรุงใช้ทาใบหน้าใช้ป้องกันและรักษาสิวฝ้า

การกินส้มทั้งชาน มีสรรพคุณคือ

ช่วยการขับถ่าย

ป้องกันโรคมะเร็งลำไส้ และปัญหาอื่นๆ เกี่ยวกับกระเพาะและลำไส้

นอกจากนี้จากการเปรียบเทียบพบว่า ส้มมีคุณค่าทางโภชนาการสูงกว่ามะนาวในหลายๆเรื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งปริมาณของวิตามินซีในส้มจะสูงกว่าในมะนาวเป็นอย่างมากโดยส้มเกลี้ยงจะมีปริมาณของวิตามินซี ที่สูงกว่าส้มเขียวหวานเล็กน้อย

ตารางแสดงปริมาณของสารอาหารต่างระหว่างมะนาว กับ ส้มทั้ง 2 ชนิด

ประเภท  น้ำมะนาว น้ำส้มเกลี้ยงคั้นสด น้ำส้มเขียวหวานคั้นสด
แคลเซียม 1 mg. 27 mg.  44 mg.
ฟอสฟอรัส 2 mg. 42 mg.  35 mg.
โปแตสเซียม 16 mg. 400 mg. 440 mg.
วิตามินซี 5 mg. 124 mg. 124 mg.
เหล็ก 0.5 mg. 0.5 mg.
โซเดียม 2 mg. 2 mg.
วิตามินเอ 500 I.U. 1040 I.U.

จากข้อมูลจะเห็นได้ว่าปริมาณของวิตามินในส้มจะสูงกว่ามะนาวค่อนข้างมาก ซึ่งวิตามินซีจะทำหน้าที่เป็นแอนตี้ออกซิแดนท์ป้องกันและรักษามะเร็งหลายชนิด โดยเฉพาะมะเร็งที่เกิดจากปฏิกิริยาเคมีในร่างกายกับสารพิษก่อมะเร็งจากสิ่งแวดล้อม

โดยปกติแล้วร่างกายของมนุษย์เรามีความต้องการวิตามินซีประมาณ 150 มิลลิกรัมต่อวัน ซึ่งการทานเพียงน้ำส้มคั้นหนึ่งแก้วก็เพียงพอแล้วแต่ถ้าหากร่างกายได้รับปริมาณของวิตามินซีมากเพียงพอถึงในระดับ 2000-4000 มิลลิกรัม ก็จะช่วยให้สามารถเป็นพลังเสริมในการต้านทานโรคมะเร็งได้ ดังนั้นควรเลือกรับประทานผลไม้ที่มีวิตามินซีสูงอย่างส้มให้เป็นประจำ และทานในปริมาณที่มากเพียงพอ นอกจากช่วยป้องการอาการจากโรคหวัดได้แล้วยังช่วยในเรื่องการป้องกันโรคมะเร็งได้ด้วย นอกจากวิตามินซีแล้ว ส้มยังมีวิตามินบี ซึ่งเป็นโฟเลท มีสรรพคุณที่ช่วยป้องกันโรคหัวใจได้อีกด้วยดังนั้นเมื่อรู้แบบนี้แล้วอย่าลืมซื้อส้มติดบ้านไว้บ้างก็จะดีไม่น้อยเลยทีเดียว

เอกสารอ้างอิง

“Citrus phylogeny and genetic origin of important species as investigated by molecular markers”. TAG Theoretical and Applied Genetics. 100 (8): 1155–1166.

พืชผลไม้, สำนักงานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี. “ส้มเขียวหวาน”. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก : www.rspg.or.th/plants_data/use/fruit.htm.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here