วิตามินบี 12 ( Cobalamin ) คืออะไร มีคุณสมบัติและหน้าที่อะไรบ้าง

วิตามินบี 12 (Cobalamin) คืออะไร มีคุณสมบัติและหน้าที่อะไรบ้าง
วิตามินบีสิบสองจะพบในอาหารที่มาจากสัตว์ ช่วยในการสร้างเม็ดเลือดแดงระการทำงานของระบบประสาท

วิตามินบี 12 คืออะไร

วิตามินบี 12 ( Vitamin B12 ) หรือ Cobalamin คือ วิตามินที่มีความสำคัญต่อร่างกายเป็นอย่างมาก และมีโทษหากได้รับวิตามินบี 12 เข้าสู่ร่างกายมากเกินไปเช่นกัน ดังนั้น จึงควรศึกษาอย่างละเอียดก่อนการรับประทาน

คุณสมบัติของวิตามินบี 12 หรือ โคบาลามิน

วิตามินบี 12 หรือ โคบาลามิน เป็นผลึกสีแดงเข้ม วิตามินบี 12 สามารถละลายได้ในน้ำและแอลกอฮอล์ ไม่ทนกรด ด่างและแสง โดยวิตตามินบี12 มีสูตรโครงสร้างสลับซับซ้อนคล้ายกับเฮโมโกลบิน จะแตกต่างกันเพียง วิตามินบี12 มีโคบอลท์อยู่ที่ 1 อะตอม แต่เฮโมโกลบินมีธาตุเหล็กอยู่ ทั้งนี้วิตามินบี12 จะแตกต่างจาก วิตามินบีตัวอื่นๆตรงที่พืชไม่สามารถสังเคราะห์เองได้

วิตามินบี 12 เมื่ออยู่ในร่างกายจะมีหลายแบบ แต่จะเรียกรวมๆกัน ว่า “ โคบาลามิน ” สำหรับตัวที่มีฤทธิ์มากจะเป็นผลึกสีแดงเข้ม ส่วนตัวที่วางขายกันในท้องตลาดและมีฤทธิ์สูงกว่าในทางยา ก็คือ  “ ไฮดรอกโซโคบาลามิน ” ( Hydroxocobalamin )

บี12 หรือ Cyanocobalamine เมื่อใช้ร่วมกับยา Chloramphenical จะทำให้ประสิทธิภาพของการรักษาภาวะโรคโลหิตจางด้วย Cyanocobalamine ด้อยลงไป ควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาร่วมกัน

วิตามินบี 12 ช่วยอะไร

วิตามินบี 12 เมื่ออยู่ในร่างกายจะอยู่ในรูปโคเอนไซม์ 2 ตัว คือ เมทิลโคบาลา – มิน ( Methylcobalamin ) และ 5 ดีออกซีแอดีโนซิล โคบาลามิน ( 5 – Deoxyadenosyl Cobalamin ) เพื่อทำหน้าที่คือ

1. วิตามินบี 12ช่วยให้เซลล์ต่างๆ ในร่างกายสามารถทำงานได้ดีขึ้น โดยเฉพาะระบบประสาทและทางเดินอาหาร

2. วิตามินบี 12ช่วยในการเมแทบอซึมของโฟลาซิน หรือวิตามินบี 9

3. วิตามินบี 12ช่วยในการเมแทบอลิซึมของโปรตีน ไขมัน และคาร์โบไฮเดรต จึงทำให้ร่างกายได้รับพลังงานเร็วขึ้นกว่าเดิม

4. วิตามินบี 12 เมื่ออยู่ในไขกระดูก วิตามินบี 12 จะทำหน้าที่เป็นโคเอนไซม์ช่วยในการเร่งปฏิกิริยาการสังเคราะห์ DNA ( Deoxyribonucleic Acid ) เพื่อใช้ในการกระตุ้นให้เซลล์สร้างเม็ดเลือดแดงเกิดการแบ่งเซลล์เป็นเซลล์เม็ดเลือดแดงตามปกติ

5. วิตามินบี 12ช่วยให้ธาตุเหล็กในร่างกายทำงานได้ดีขึ้น และส่งผลดีต่อสุขภาพหลายอย่าง

6. วิตามินบี 12ช่วยในการสังเคราะห์เมไทโอนีน และโคลีน ซึ่งเป็นตัวการสำคัญในการป้องกันการสะสมไขมันในตับ ( Lipotropic Factors )

7. วิตามินบี 12ช่วยกระตุ้นการเจริญเติบโตในเด็ก Underdeveloped และ Undernourished ซึ่งการให้วิตามินบี 12 จะเพิ่มความอยากอาหาร ทำให้กินอาหารได้มาก แต่หากเป็นเด็กปกติที่ไม่ขาดวิตามินนี้ การให้วิตามินบี 12 จะไม่มีผลอะไร

วิตามินบี 12 มี อะไรบ้าง

วิตามินบี 12 เป็นวิตามินที่มีโมเลกุลใหญ่กว่าวิตามินประเภทอื่น จึงมีกลไกในการดูดซึมแบบพิเศษ โดยเริ่มจากวิตามินบี 12 เข้ามาที่กระเพาะ กรดเกลือจะแยกวิตามินบี 12 ออกมา แล้วไปจับกับ อินทรินสิกแฟคเตอร์  ( Intrinsic Factor ) ซึ่งเป็นมิวโคโปรตีนที่สร้างจาก พารีเอทัลเซลล์ ( Parietal Cell ) ของกระเพาะ ที่เข้าใจว่าน่าจะทำหน้าที่ป้องกันวิตามินบี 12 ไม่ให้ถูกทำลายในลำไส้ก่อนการดูดซึม จากนั้นอินทรินสิกแฟคเตอร์จะพาวิตามินบี 12 มาที่ลำไส้เล็กตอนปลายและปล่อยวิตามินบี 12 เข้าผนังลำไส้เล็ก เพื่อเข้าสู่กระแสโลหิต อีกที เมื่อเข้าสู่กระแสโลหิต วิตามินบี12 จะรวมตัวกับโปรตีนขนส่ง “ ทรานส์โคบาลามิน ( Tramacobalamin ) ” เพื่อส่งวิตามินบี 12 ไปยังอวัยวะต่างๆ ในร่างการที่ต้องการ สำหรับอวัยวะที่มีวิตามินบี 12 มาก คือ ตับ ไต หัวใจ และสมอง ทั้งนี้ในร่างกายจะมีการเก็บสะสมวิตามินบี 12 เพียงเล็กน้อย นั่นคือคนปกติจะมีประมาณ 1-10 มิลลิกรัม หรือร้อยละ 50 – 90 อยู่ที่ตับ แต่ถ้าขาดอินทรินสิกแฟคเตอร์ ร่างกายจะดูดซึมวิตามินบี 12 ไม่ได้ มีทางเดียวคือต้องให้วิตามินบี 12 ในปริมาณมาก แต่ยังไงร่างกายก็จะดูดซึมได้แค่ประมาณร้อยละ 1 แค่นั้นเอง ทั้งนี้วิตามินบี 12 จะถูกขับถ่ายทางน้ำได้ดี ส่วนทางปัสสาวะ เหงื่อ และทางน้ำนมจะถูกขับถ่ายออกมาได้ส่วนน้อย

วิตามินบี 12 หาได้จากที่ไหน

แหล่งอาหารที่พบวิตามินบี 12 อยู่ในอาหารประเภทเนื้อสัตว์ จำพวก ตับ ไต หัวใจ ปลา และ นม ส่วนผัก ผลไม้จะไม่มีวิตามินบี 12 ส่วนในร่างกายคนเราก็สามารถสร้างวิตามินบี 12 ได้โดยแบคทีเรียในลำไส้ใหญ่ แต่ร่างกายไม่อาจดูดซึมเอาประโยชน์ของวิตามินบี12 มาใช้ได้ เพราะการดูดซึมวิตามินb12ต้องอาศัยอินทรินสิกแฟคเตอร์ ที่หลั่งมาจากกระเพาะอาหารเท่านั้น ซึ่งอาจต้องรับประทานอาหารเสริมวิตามินบี12เพิ่ม เพื่อให้ร่างกายได้รับวิตามินครบ

สำหรับสัตว์และพืชไม่สามารถสังเคราะห์วิตามินบี 12 เองได้ พวกสัตว์ต่างๆจะได้รับอาหารที่มีวิตามินบี12จากการกินอาหารหรือน้ำที่มีเชื้อจุลินทรีย์ปนอยู่ ดังนั้นจึงเป็นที่น่าสังเกตว่าคนที่ทานอาหารมังสวิรัติ มักมีระดับวิตามินบี 12 ในเลือดต่ำกว่าปกติ อีกทั้งยังมีโอกาสขาดวิตามินบี 12 ได้ง่าย

ปริมาณวิตามินบี 12 ( Vitamin B12 )

อ้างอิงที่ควรได้รับประจำวันสำหรับคนไทยวัยต่างๆ

 

อายุ

 

ปริมาณที่ได้รับ

 

หน่วย

วัยเด็ก  1-3 ปี 0.9 ไมโครกรัม/วัน
วัยเด็ก  4-8 ปี 1.2 ไมโครกรัม/วัน
วัยรุ่น   9-12 ปี 1.8 ไมโครกรัม/วัน
วัยรุ่น  13-18 ปี 2.4 ไมโครกรัม/วัน
วัยผู้ใหญ่ 19 –≥ 71 ปี 2.4 ไมโครกรัม/วัน
หญิงตั้งครรภ์ ควรเพิ่มอีก 0.2 ไมโครกรัม/วัน
หญิงให้นมบุตร ควรเพิ่มอีก 0.4 ไมโครกรัม/วัน

 

ผลของการขาดวิตามินบี 12

ส่วนใหญ่สาเหตุของการขาดวิตามินบี12 ( Vitamin B12 ) มาจาก

1. การได้รับจากอาหารไม่พอ ทำให้เกิดการขาดขาดวิตามินบี12 เช่น คนที่ทานอาหารมังสวิรัติ

2. คนที่มีความผิดปกติของการดูดซึม เช่น การขาด IF การเป็นโรคท้องเสียเรื้อรัง การตัดกระเพาะอาหารบางส่วนออก หรือเซลล์เยื่อบุกระเพาะอาหาร และลำไส้เสื่อมทำให้มีการดูดซึมผิดปกติและถ้าขาดวิตามินบี 12 ไขกระดูกจะไม่สามารถผลิตเม็ดเลือดแดงให้เจริญเต็มที่ได้ เม็ดเลือดแดงนี้ก็จะไม่ถูกแบ่งตัว จะมีลักษณะใหญ่ที่เรียกว่าเมกกะ โลบลาสท์ Megalobladst และจะถูกปล่อยเข้ามาสู่กระแสโลหิต ก็จะทำให้ความสามารถในการนำเฮโมโกลบินไปตามส่วนต่างๆ ของร่างกายลดลง เป็นผลให้เกิดโรคโลหิตจางชนิดเพอร์นิเซียสได้ง่าย ซึ่งโรคนี้จะมีอาการที่แสดงให้เห็นได้อย่างเด่นชัดคือ น้ำหนักลด  ผิวหนังมีสีเหลืองอ่อน คลื่นไส้ หายใจขัดข้อง ท้องอืด ลิ้นอักเสบ มีความผิดปกติของระบบประสาทและเดินไม่ตรงได้

การรักษาอาการขาดวิตามินบี12

ต้องทานวิตามินบี 12 ให้มากขึ้น เพื่อเสริมวิตามินชนิดนี้ให้เพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย หรือให้สารทดแทนหรืออาหารเสริมวิตามินบี12 ที่มีคุณสมบัติในการเร่งหรือการบำรุงการสร้าง IF นั่นเอง

อ่านบทความที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติมตามลิ้งค์ด้านล่าง

เอกสารอ้างอิง

“Vitamin B12”. Micronutrient Information Center, Linus Pauling Institute, Oregon State University. 2014. Retrieved February 16, 2017.

Yamada, Kazuhiro (2013). “Chapter 9. Cobalt: Its Role in Health and Disease”. In Sigel, Astrid; Sigel, Helmut; Sigel, Roland K. O. Interrelations between Essential Metal Ions and Human Diseases. Metal Ions in Life Sciences. 13. Springer. pp. 295–320.

Miller, Ariel; Korem, Maya; Almog, Ronit; Galboiz, Yanina (June 15, 2005). “Vitamin B12, demyelination, remyelination and repair in multiple sclerosis”. Journal of the Neurological Sciences. 233 (1–2)