การตรวจ อัลบูมิน ( Albumin ) ในเลือดจำเป็นอย่างไร

การตรวจ Albumin ในเลือดจำเป็นอย่างไร
อัลบูมิน เป็นโปรตีนชนิดหนึ่งที่สร้างขึ้นได้เองจากตับ และพบมากในเลือดส่วนที่เป็นน้ำเลือดหรือที่เรียกว่า พลาสมา

อัลบูมิน ( Albumin )

เราอาจเคยได้ชื่อ อัลบูมิน ( Albumin ) กันมาบ้างแล้วตามสื่อต่างๆ เพราะในทางการแพทย์เองก็หันมาให้ความสำคัญกับสารตัวนี้มากขึ้นเรื่อยๆ เริ่มจากกระแสที่คนให้ความสนใจในเชิงลึกเกี่ยวกับประโยชน์ในไข่สด เชื่อมโยงมาถึง Albumin ที่มาในรูปแบบของผลิตภัณฑ์อาหารเสริมประเภทต่างๆ ว่ากันว่านี่อาจเป็นขุมพลังชั้นเยี่ยมสำหรับทุกคน สามารถใช้ประโยชน์ได้แทบทุกแง่มุม แต่ความจริงจะเป็นอย่างไรกันแน่ คงต้องเริ่มจากทำความเข้าใจรายละเอียดของสาร Albumin ให้ลึกซึ้งดีเสียก่อน

อัลบูมิน ( Albumin ) คืออะไร

ความจริงแล้ว อัลบูมิน ( Albumin ) มาจากคำว่า albus ภาษาละติน เป็นโปรตีนชนิดหนึ่งที่สร้างขึ้นได้เองจากตับ และพบมากในเลือดส่วนที่เป็นน้ำเลือดหรือที่เรียกว่า พลาสมา ( Plasma ) คิดเป็นอัตราส่วนที่มากถึง 60 เปอร์เซ็นต์ของปริมาณพลาสมาทั้งหมด มีคุณสมบัติในการละลายน้ำได้ดีมาก มีอนูขนาดเล็กและเคลื่อนที่ได้ไกลกว่าโปรตีนชนิดอื่นๆ ในพลาสมา Albumin แต่ละรุ่นที่ถูกสังเคราะห์ออกมาจากตับนั้นจะมีครึ่งชีวิตอยู่ราวๆ 20 วัน ในวัยผู้ใหญ่จะมีค่าเฉลี่ยอยู่ที่ 35-55 ก./ดล. ถ้ามีค่าสูงหรือต่ำกว่าค่าเฉลี่ยมากไป ก็สามารถใช้เป็นข้อสันนิษฐานในการเกิดโรคบางชนิดได้ ซึ่งระดับของค่า Albumin นี้จะบ่งบอกถึงภาวะโภชนาการของร่างกายในช่วงระยะยาว และยังมีบทบาทและหน้าที่หลักในร่างกายหลายประการ ได้แก่

– รักษาแรงดันออสโมติคของเลือด : โดยเฉพาะในส่วนที่เราเรียกกันว่า Oncotic Pressure เป็นแรงดันที่ทำหน้าที่ดึงดูดน้ำเอาไว้ภายในหลอดเลือด เหตุผลที่ อัลบูมิน ( Albumin ) มีผลกระทบต่อแรงดันประเภทนี้มากก็เพราะคุณสมบัติในการอุ้มน้ำที่ดีเยี่ยมของมันนั่นเอง เมื่อไรที่โปรตีน Albumin ลดลง ค่าแรงดัน Oncotic Pressure ก็จะลดลงตามไปด้วย ส่งผลให้น้ำเคลื่อนตัวออกนอกหลอดเลือด เกิดเป็นภาวะบวมน้ำในที่สุด
– ทำหน้าที่เป็นบัฟเฟอร์ : บัฟเฟอร์ก็คือสารละลายของกรด หรือคู่เบสของกรดอ่อน Albumin ก็ทำหน้าที่เป็นบัฟเฟอร์คอยจับกับ H+ ที่เกิดขึ้นในร่างกาย ทำให้ความเป็นกรดในเลือดลงลดอยู่สภาวะปกติได้
– ทำหน้าที่ขนส่งสารต่างๆ ในเลือด : สารต่างๆ ที่ว่านี้ได้แก่ ฮอร์โมน กรดไขมัน แคลเซียม เป็นต้น เส้นทางการขนส่งคือ Albumin จะขนส่งสารจากแหล่งผลิตไปยังพื้นที่เป้าหมายเพื่อออกฤทธิ์ตามต้องการ ซึ่งกระบวนการขนส่งที่ว่านี้ไม่ได้มีข้อดีเพียงแค่การเคลื่อยย้าย แต่เป็นการปรับเปลี่ยนอย่างมีนัยสำคัญ เช่น ช่วยลดความเป็นพิษของสารบางชนิดได้ ช่วยส่งเสริมการละลายยาในพลาสมา ช่วยในการละลายกรดไขมันในพลาสมา เป็นต้น

ความผิดปกติของ Albumin ในเลือด

– Analbuminemia : เป็นลักษณะของการตรวจไม่พบ อัลบูมิน ( Albumin ) ในเลือดเลยหรือพบในปริมาณที่น้อยมากๆ ถือเป็นความผิดปกติที่เกิดจากการถ่ายทอดทางพันธุกรรม ส่งผลให้คนรุ่นต่อมามีความบกพร่องในการสังเคราะห์ Albumin อย่างไรก็ตาม อาการที่ว่านี้ไม่ได้มีผลร้ายแรงจนถึงขั้นเสียชีวิตได้
– Hypoalbuminemia : เป็นลักษณะของการมีปริมาณ Albumin ในเลือดน้อยมาก แต่เกิดจากสาเหตุที่แตกต่างจากกรณีของความผิดปกติแบบแรก เช่น มีภาวะการทำงานที่ผิดปกติของตับ มีการสูญเสีย Albumin ทางปัสสาวะเนื่องจากโรคไตบางชนิด การสูญเสียผ่านทางผิวหนังจากผู้ที่เคยประสบอุบัติเหตุจนเซลล์ผิวหนังเสียหาย เป็นต้น นอกจากนี้ก็ยังพบในผู้ป่วยที่มีภาวะต่อมไทรอยด์เป็นพิษด้วย
– Hyperalbuminaemia : เป็นลักษณะที่ตรงกันข้ามกับ 2 กลุ่มแรก เพราะนี่เป็นภาวะที่มีระดับ Albumin สูงกว่าปกติมาก หลายครั้งพบว่าเกิดจากร่างกายขาดน้ำ จึงทำให้ความเข้มข้นในกระแสเลือดเปลี่ยนแปลงไปนั่นเอง

การตรวจหาค่า  อัลบูมิน ( Albumin ) ในเลือดคืออะไร

อันที่จริงการตรวจวัด อัลบูมิน ( Albumin ) เป็นข้อกำหนดในการตรวจสุขภาพประจำปีอยู่แล้ว แต่ที่หลายคนไม่รู้จักอาจจะเป็นเพราะแพทย์ผู้ตรวจไม่เห็นความผิดปกติและไม่ได้ชี้แจงลงลึกขนาดนั้น เราอาจได้รู้จักกับการตรวจนี้ในอีกชื่อหนึ่งคือ ALB TESTภาพรวมของการตรวจก็คือการวัดสถานะทางโภชนาการของร่างกาย รวมไปถึงประเมินสภาพการทำงานของตับและไตไปด้วยในตัว ซึ่งถือเป็นการตรวจที่มีประโยชน์สูงมาก เพราะในผู้ป่วยหลายรายที่มีภาวะโรคตับและไต ไม่แสดงอาการใดๆ เลย เป็นเหมือนโรคร้ายที่แอบแฝงอยู่ จนกระทั่งเข้าขั้นวิกฤติแล้วนั่นเอง การตรวจเจอเร็วจึงช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาได้เร็วขึ้น และโอกาสที่จะหายเป็นปกติก็มีมากขึ้นด้วย

ทำไมเราต้องตรวจค่า อัลบูมิน ( Albumin )

อย่างที่ได้รู้กันไปคร่าวๆ แล้วว่า อัลบูมิน ( Albumin ) มีความสำคัญต่อระบบในร่างกายของเราอย่างไรบ้าง และในเมื่อมีค่ามาตรฐานที่เหมาะสมอยู่ การตรวจหาค่า Albumin ในเลือดจึงเป็นการเช็คว่าตอนนี้ร่างกายยังมีสภาวะที่เป็นปกติดีอยู่หรือไม่ และสามารถเชื่อมโยงไปยังโรคต่างๆ ที่อาจจะเกิดขึ้นในระยะเวลาอันใกล้ได้อีกด้วย ประโยชน์ที่ได้รับก็คือ เมื่อรู้แล้วก็จะได้หาทางป้องกันได้อย่างทันท่วงที ทำให้โรคนั้นไม่ลุกลามจนเป็นอันตรายต่อชีวิตได้ หากเจาะจงลงไปให้ละเอียดยิ่งกว่านี้ ผลที่จะได้รับแบบชัดเจนที่สุดจากการตรวจวัด Albumin ก็คือ
– เพื่อวัดและประเมินศักยภาพการทำงานของตับ ว่ายังสมบูรณ์ดีอยู่หรือไม่
– เพื่อวัดว่าส่วนของไตเริ่มมีปัญหาในการกรองของเสียจากร่างกายหรือไม่
– ส่วนของลำไส้ที่ทำหน้าที่ดูดซึม เกิดอาการอักเสบหรือมีปัญหาในการดูดซึมหรือไม่

ขั้นตอนในการตรวจหา อัลบูมิน ( Albumin ) ในเลือด

ส่วนที่ต้องใช้ในการตรวจก็คือ “เลือดดำ” สามารถเข้ารับการตรวจได้เลยโดยไม่ต้องอดอาหารเหมือนกับการตรวจเลือดทั่วไป ผู้เชี่ยวชาญจะทำการเจาะและดูดเอาเลือดดำออกไป นำส่งห้องตรวจเพื่อปั่นแยกซีรัมแล้วตรวจวัดด้วยวิธีเฉพาะ โดยปกติก็จะรู้ผลได้ภายใน 4 ชั่วโมงและสามารถตรวจซ้ำได้อีกหลังจาก 48 ชั่วโมง นับจากการเจาะครั้งก่อนหน้า

ปัจจัยที่ทำให้ค่า Albumin ต่ำกว่าค่าเฉลี่ย

– เกิดการอักเสบแบบเฉียบพลันของอวัยวะภายใน
– การทำงานของตับซึ่งเป็นแหล่งสังเคราะห์ อัลบูมิน ( Albumin ) ล้มเหลว
– ร่างกายขาดธาตุกลุ่มสังกะสีอย่างรุนแรง
– เกิดการสูญเสียโปรตีนจำนวนมากอย่างรวดเร็ว เช่น ไฟไหม้ แผลเปิด เป็นต้น
– การเพิ่มขึ้นของปริมาณน้ำในหลอดเลือด
– การตั้งครรภ์

ปัจจัยที่ทำให้ค่า อัลบูมิน ( Albumin )  สูงกว่าค่าเฉลี่ย

– ร่างกายเกิดภาวะขาดน้ำ
– เกิดการรับสาร Albumin เพิ่มเติมทางหลอดเลือด
– การรับเลือด
– ได้รับสารประเภทสเตียรอยด์

อัลบูมิน เป็นโปรตีนชนิดหนึ่งที่สร้างขึ้นได้เองจากตับ และพบมากในเลือดส่วนที่เป็นน้ำเลือดหรือที่เรียกว่า พลาสมา

การรักษาภาวะ อัลบูมิน ( Albumin ) ในเลือดมีต่ำเกินไป

จะเห็นได้ว่ามีสาเหตุหลายประการที่ทำให้ค่า อัลบูมิน ( Albumin ) ในเลือดต่ำกว่าค่ามาตรฐาน ซึ่งทั้งหมดทั้งมวลนั้นสามารถสรุปเป็นคำสั้นๆ ง่ายๆ ให้เข้าใจได้แบบกลุ่มก้อนเดียวกัน ก็คือ การสูญเสียโปรตีนมากเกินไปนั่นเอง และการบำบัดด้วยการให้ Albumin คืนสู่ร่างกาย ก็ถือเป็นการแก้ไขที่ตรงจุดและรวดเร็วมากที่สุด เพียงแต่ว่ามันให้ผลลัพธ์ที่ดีแค่ชั่วคราวเท่านั้น ยกเว้นว่าเมื่อให้ Albumin ไปแล้ว ความผิดปกติต่างๆ จะหายไปได้เอง แต่ก็พบได้น้อยมาก ทางที่ดีและมีประสิทธิภาพมากกว่าก็คือ การให้สารอาหารทดแทนจำพวกโปรตีนและกรดอะมิโนต่างๆ ร่วมไปกับการรักษาความผิดปกติที่เกิดขึ้นทั้งหมด อย่างไรก็ตาม การบำบัดทั้ง 2 รูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นการให้สารละลาย Albumin เข้าสู่ร่างกายโดยตรง หรือการใช้สารอาหารทดแทน ก็ต้องใช้เวลาระยะหนึ่ง ก่อนที่ระดับค่า Albumin จะคืนสู่ภาวะปกติได้จริงๆ ยิ่งถ้าผู้ป่วยมีอาการบาดเจ็บที่รุนแรง เช่น เกิดการติดเชื้อ มีอาการอักเสบเรื้อรัง เป็นต้น ก็อาจจะต้องใช้เซรัม Albumin จากมนุษย์เข้ามาช่วยอีกแรงหนึ่งด้วย

การรักษาภาวะ อัลบูมิน ( Albumin ) ในเลือดสูงเกินไป

ในส่วนนี้จะต่างกับภาวะ อัลบูมิน ( Albumin ) มีค่าต่ำค่อนข้างมาก เพราะสาเหตุของการเกิดนั้นมีอยู่ไม่มากเท่าไร และวิธีแก้ไขก็ไม่ยุ่งยากซับซ้อน โดยเริ่มจากหาให้ได้ก่อนว่าต้นตอที่แท้จริงคืออะไร แล้วรักษาไปตามความเหมาะสม เช่น ถ้าเกิดจากภาวะขาดน้ำ ก็เพียงแค่ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ ปรับนิสัยการดื่มน้ำเสียใหม่ ค่า Albumin ก็จะกลับคืนสู่ปกติได้ไม่ยาก หรือหากเกิดจากการรับสารสเตียรอยด์ ก็เพียงแค่ลดการใช้สารเหล่านั้นลง เป็นต้น

ประโยชน์ของ อัลบูมิน ( Albumin )

ในทางการแพทย์มีการนำเอา Albumin มาใช้เพื่อรักษาผู้ป่วยที่เกิดภาวะโปรตีนในเลือดต่ำหลากหลายประเภท ไม่ว่าจะเป็นการประสบอุบัติเหตุพร้อมกับสูญเสียเลือดเป็นจำนวนมาก การสูญเสียโปรตีนเนื่องจากการผ่าตัด ไปจนถึงปัญหาตับวายและโรคเกี่ยวกับสมดุลโปรตีนอื่นๆ ต่อไปนี้เป็นส่วนหนึ่งของการนำ Albumin มาใช้ประโยชน์ในมนุษย์
– การรักษาภาวะตัวเหลืองในเด็กทารกแรกเกิด : เราเรียกอาการนี้ว่า Neonatal Hperbilirubinemia นี่เป็นปัญหาที่พบได้บ่อยมากสำหรับเด็กแรกเกิด ส่วนมากมีสาเหตุมาจากมีระดับ billrubin ที่สูงกว่าค่าปกติ ซึ่ง billrubin เป็นสารที่ทำให้เกิดสีเหลืองออกน้ำตาล มาจากการแตกตัวของเซลล์เม็ดเลือดแดงในหลอดเลือด แน่นอนว่าต้องตรวจระดับอาการอย่างละเอียดดีเสียก่อน และต้องใช้วิธีการรักษาหลายแนวทางร่วมกันตามที่แพทย์เห็นสมควร และหนึ่งในวิธีเหล่านั้นก็คือการเอา Albumin เข้ามาช่วย โดยสามารถอธิบายกระบวนการได้ง่ายๆ คือ เพิ่มปริมาณ Albumin เข้าไป เพื่อให้ billrubin มาจับเอาไว้ แล้วส่งไปที่ตับ จากนั้นตับจะดำเนินการต่อจนกระทั่งสารเหล่านี้ถูกขับออกสู่ลำไส้ทางน้ำดี และขับออกทางอุจจาระต่อไป ในส่วนของการใช้งาน จะให้ในปริมาณ 1 กรัมต่อน้ำหนักตัวของทารก 1 กิโลกรัม ด้วยการถ่ายเลือดในอัตราเร็วที่เหมาะสมกับเด็กแต่ละคน

– การรักษาภาวะโปรตีน อัลบูมิน ( Albumin ) ในเลือดต่ำ : ภาวะนี้เรียกอีกอย่างว่า hypoproteinemia ซึ่งมีสาเหตุในการเกิดที่หลากหลาย แต่มีผลสุดท้ายเหมือนกัน นั่นก็คือมีค่าโปรตีนในเลือดที่ต่ำเกินไป และด้วยความที่โปรตีนชนิดนี้มีส่วนสำคัญมากกับระบบการทำงานแทบจะทุกส่วนในร่างกาย จึงเป็นสัญญาณที่บ่งบอกถึงอาการที่แฝงอยู่หลายอย่าง และยังมีโอกาสเชื่อมโยงไปสู่โรคร้ายแรงอื่นๆ ได้อีก วิธีการใช้คือให้สารละลาย Albumin ในขนาดไม่เกิน 2 กรัมต่อน้ำหนัก 1 กิโลกรัมสำหรับผู้ใหญ่ ด้วยค่าอัตราเร็วและความเข้มข้นที่เหมาะสมตามการวินิจฉัยของแพทย์ ส่วนในเด็กจะรักษาด้วยวิธีอื่น
– การชดเชยภาวะสูญเสียน้ำและเกลือแร่แบบฉับพลัน : ทั้งน้ำและเกลือแร่ในร่างกายจะมีค่าๆ หนึ่งที่เป็นปริมาณสมดุล ทำให้ร่างกายสามารถดำเนินการต่างๆ ได้ตามปกติ แต่เมื่อมีความผิดปกติบางอย่างจนร่างกายเสียน้ำและเกลือแร่อย่างรวดเร็ว อาการเบื้องต้นจะมาในลักษณะของการช็อก ก็ต้องรีบชดเชยน้ำและเกลือแร่กลับเข้าไปให้ทันท่วงที หากปล่อยไว้ระบบต่างๆ ก็จะรวนและเกิดความเสียหายที่รุนแรงขึ้นได้ เช่น เกิดภาวะหัวใจหยุดเต้น เป็นต้น ในกรณีนี้เราสามารถใช้ประโยชน์จาก Albumin ได้โดยตรง แบ่งเป็น 2 ช่วงวัย คือวัยเด็กและวัยผู้ใหญ่ ในวัยเด็กจะให้สารละลาย Albumin ในปริมาณมากที่สุด 1 กรัมต่อน้ำหนักตัวของเด็ก 1 กิโลกรัม จากนั้นสังเกตการตอบสนองก่อนจะเพิ่มหรือลดปริมาณ สำหรับผู้ใหญ่จะให้ที่ปริมาณ 25 กรัมต่อน้ำหนักตัวของผู้ป่วย 1 กิโลกรัม จากนั้นสังเกตดูการตอบสนองก่อนปรับเพิ่มหรือลดปริมาณเช่นเดียวกัน

ข้อกำหนดในการใช้ อัลบูมิน ( Albumin )

แม้ว่าสาร อัลบูมิน ( Albumin ) จะถือว่าเป็นสารที่มีความปลอดภัยสูงมาก แต่ก็ไม่ใช่ว่าจะใช้อย่างไรก็ได้ตามใจ จำเป็นต้องได้รับการอนุญาตจากแพทย์เสียก่อน ทั้งเรื่องของปริมาณการใช้และอัตราเร็วที่จะส่งผ่านทางหลอดเลือดดำเข้าสู่ร่างกาย เพราะหากร่างกายมีค่า Albumin สูงขึ้นเร็วเกินไปก็จะเป็นอันตรายถึงชีวิตได้เหมือนกัน และในหญิงตั้งครรภ์ควรงดเว้นการใช้ Albumin โดยเด็ดขาด เพราะมีความเสี่ยงที่จะส่งผลกระทบต่อทารกในครรภ์ได้ หรือถ้ามีความจำเป็นต้องใช้จริงๆ ก็ต้องอยู่ในความดูแลของแพทย์อย่างเคร่งครัด และหมั่นติดตามผลอยู่เสมอ
จากข้อมูลทั้งหมดที่กล่าวมา จะเห็นได้ว่า Albumin เป็นสารที่มีความสำคัญต่อร่างกายหลากหลายด้าน และเป็นค่ามาตรฐานในร่างกายที่เราจำเป็นต้องให้ความสำคัญด้วย ดังนั้นเมื่อมีโอกาสก็ควรตรวจวัดค่า Albumin ในเลือดดูบ้าง อย่างน้อยเราจะได้รู้ว่าควรดูแลเรื่องโภชนาการของตัวเองต่อไปอย่างไร

อ่านบทความที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม

เอกสารอ้างอิง

Sowa ME, Bennett EJ, Gygi SP, Harper JW (2009). “Defining the Human Deubiquitinating Enzyme Interaction Landscape”. Cell. 138 (2): 389–403. doi:10.1016/j.cell.2009.04.042. PMC 2716422 Freely accessible. PMID 19615732.

Curry S (2002). “Beyond expansion: structural studies on the transport roles of human serum albumin”. Vox Sang. 83 Suppl 1: 315–9. doi:10.1111/j.1423-0410.2002.tb05326.x. PMID 12617161.

Fu BL, Guo ZJ, Tian JW, Liu ZQ, Cao W (2009). “[Advanced glycation end products induce expression of PAI-1 in cultured human proximal tubular epithelial cells through NADPH oxidase dependent pathway]”. Xi Bao Yu Fen Zi Mian Yi Xue Za Zhi. 25 (8): 674–7. PMID 19664386.

Ascenzi P, di Masi A, Coletta M, Ciaccio C, Fanali G, Nicoletti FP, Smulevich G, Fasano M (2009). “Ibuprofen Impairs Allosterically Peroxynitrite Isomerization by Ferric Human Serum Heme-Albumin”. J. Biol. Chem. 284 (45): 31006–17. doi:10.1074/jbc.M109.010736. PMC 2781501 Freely accessible. PMID 19734142.